واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
555
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
سامانيان لااقل در حوضهء رود زرافشان احياء گشت . فائق كه از يارى حامى خويش محروم شده بود با اينحال كوشيد تا از بلخ حركت كرده بخارا را تسخير كند ولى شكست خورد و به مرو رفت و مساعدت خويش را به دشمن پيشين خود ابو على عرضه داشت . ظاهرا نيروهاى فائق قابل ملاحظه بوده زيرا كه ابو على پيشنهاد وى را با مسرت استقبال كرد - گرچه در گذشته به سبب پيروزى سامانيان هداياى پربهائى به منظور جلب عنايت نوح گرد آورده بود . به گفتهء عتبى براى اين مقصود از ساكنان ثروتمند خراسان پول جمع شده بود . [ و چون اوضاع دگرگونه شده بود ] آن هدايا به فائق داده شد . دولت در مقابل و براى مخالفت با اتحاد دو تابع و دست نشاندهء مقتدر خويش جز آن چارهاى نديد كه به شخص ثالثى متوسل شود - شخصى كه تا آن زمان شركتى در وقايع نداشته ولى از آن دوران آشفته استفاده كرده قدرت خويش را در بخش جنوبى افغانستان مستقر ساخته بود . سبكتگين « 1 » كه بعدها انساب نويسان متملق وى را از اخلاف شاهان
--> ( 1 ) - املاى متداول اين نام را حفظ كردهايم . گرچه بطورى كه استاد نلدكه در نامهء خصوصى خويش به من اشاره كرده تلفيق صفت « سبك » فارسى با لقب تركى « تگين » ( شاهزاده ) مستبعد و نادرست به نظر ميرسد . از لحاظ علم اشتقاق لغات محتملترين قرائت اين كلمه « سيو - بگ - تگين » است . تلفيق دو لقب آخرى غالبا ديده شده ( مثلا رجوع شود به « متون » ، ص 20 - از مورخ مجهول قرن ششم هجرى ( 12 - ميلادى ) ، ولى به تلفيق آن با كلمهء « سيو » ( لشكر ) برنخوردهايم . « سبك » ممكن است « سبيك » تركى و بجاى « سويك » ( محبوب ) باشد . ماركوارت ( 50 . Komanen . S ) املاى زير را آورده k - Tjgin ؟ bu ؟ Su . ولى مبنا و مأخذ آن را ذكر نكرده . ( به عقيدهء پ . پليو بهتر است سبك تگين يا سبوك - تگين ( k ؟ bu ؟ k , Sa ؟ ba ؟ Sa ) خوانده شود . رجوع شود به : 16 . ، « Notes sus le « Turke pstan » ، Pelliot - تحريريه )